Tại sao chính sách lãi suất 0% của Fed không vận hành?

Vào thời điểm đó, BoJ phải đối mặt với sức ép lớn từ các chính trị gia và từ phía thị trường nhằm thúc đẩy tăng trưởng, vì thế họ đã áp dụng chính sách nới lỏng định lượng phù hợp hay chính sách lãi suất 0% (Zirp).

Tuy nhiên, họ càng thử nghiệm với chính sách Zirp, họ càng hoài nghi liệu chính sách 0% có thực sự làm nên chuyện. Các quan chức BoJ cho biết vấn đề thiết yếu ở đây là hệ thống tài chính của Nhật Bản đã bị chia ra làm đôi. Một số công ty rất cần tiền mặt, nhưng lại không thể vay vì các Ngân hàng lo ngại các rủi ro về tín dụng khi có hoặc không có chính sách Zirp.

Ngược lại các công ty có tiềm lực mạnh lại không có nhu cầu vay do họ có thể dễ dàng tìm được cách để tăng vốn cho công ty. Và kết quả xảy ra tình trạng “kẹt” thanh khoản cổ điển. Thống đốc BoJ Masaru Hayami nói đùa rằng ông thực sự phải tăng lãi suất, chứ không cắt giảm chúng, bởi ít ra cũng sẽ làm cho những người đã phải tiết kiệm trong khoảng thời gian dài cảm thấy hạnh phúc.

Vào những ngày này, nước Mỹ cũng đang rơi vào tình trạng tương tự trên của Nhật Bản, khi vào tuần trước Cục dự trữ liêng bang Mỹ (FED) công bố phiên bản mới nhất xoay quanh chính sách Zirp, được gọi là “Twist”, là động thái của Chính phủ mua vào các loại trái phiếu dài hạn và các chứng khoán thế chấp, thay thế cho các khoản nợ và các loại trái phiếu Chính phủ trong ngắn hạn.

Điều này nhằm mục đích giảm chi phí cho vay trong dài hạn, và cung cấp được tín dụng cho các hộ kinh doanh và các công ty chuyên về thế chấp.

Tuy nhiên, Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) đã đưa ra vấn đề của Fed cũng tương tự như Nhật Bản cách đây một thập kỷ trong báo cáo tài chính ổn định mới nhất khi nói nền kinh tế Mỹ đã bị chia đôi. Nhiều công ty lớn của Mỹ, đặc biệt là những công ty hoạt động trên toàn cầu, có lợi nhuận cao và thanh khoản tốt. “Không có gì đáng ngạc nhiên khi đối với họ các điều kiện cho vay vốn của ngân hàng và sự tài trợ trên thị trường vốn vẫn còn dễ dàng", theo các ghi chú của IMF.

Ngược lại, nhiều công ty vừa và nhỏ hoặc các công ty chủ yếu chỉ hoạt động trong nước Mỹ rất khó khăn để tăng vốn. Một cuộc khảo sát được tiến hành bởi Hiệp hội Nhượng quyền Thương mại Quốc tế ở Washington cho thấy một ví dụ khi trong tháng Ba có đến một nửa số thành viên của hiệp hội kỳ vọng các ​​điều kiện tín dụng sẽ sớm cải thiện, nhưng hiện tại số lượng này đã giam hơn ¼ vào sự kỳ vọng cho chính sách nới lỏng tiền tệ, ngay cả khi lợi suất trái phiếu giảm.

Có sự phân nhánh trên thị trường thế chấp. Vào ngày 28/9, công ty Thế chấp Cho vay mua nhà Liên bang Freddie Mac thông báo lãi suất bình quân đối với tài sản thế chấp 30 năm theo quy định đã giảm xuống mức thấp nhất mọi thời đại là 4,01% (riêng đối với khu vực phía Tây của Hoa Kỳ chỉ có 3,95%) kể từ sau khi phiên bản “Operation Twist” được công bố. Các ngân hàng của Phố Wall đang truyền nhau chuyện những nhà tài trợ đang tái tài trợ cho vay thế chấp mua nhà với mức lãi suất cực thấp.

Tuy nhiên, theo một báo cáo của Viện Tài chính Quốc tế cho biết, "để tận dụng được lợi thế của mức lãi suất thế chấp thấp, các khách hàng vay phải tái tài trợ tài sản thế chấp của họ, điều này dường như khó có thể nếu giá trị đánh giá của ngôi nhà bị giảm đi". Phiên bản Twist, nói cách khác, không làm được gì cho các hộ gia đình thiếu vốn (ước tính vào khoảng 1/4 trong tổng số), cũng không phải dành cho những người đang gặp khó khăn (chiếm ¼ số lượng). Tệ hơn nữa, các công ty Fannie và Freddie không được phép tái tài trợ các khoản vay của họ. Không mấy ngạc nhiên là các khoản chấp thuận cho vay thế chấp đã giảm nhanh nhất, để lại hiện trạng thiếu vốn và tịch thu nhà chiếm tỷ lệ cao, và chính xác đó là những gì Fed muốn giúp.

Vậy liệu có giải pháp nào không? Tại các cuộc họp của IMF vào cuối tuần trước, các đề xuất đã bị bỏ qua bớt trong chủ đề của câu chuyện. Một số tiếng nói, đặc biệt là ở Châu Âu, muốn có sự điều chỉnh để đốc thúc các ngân hàng cho vay thông qua các mục tiêu hay sức ép từ chính trị. Mà cụ thể là các cuộc gọi được thực hiện trong tuần này bởi Uỷ ban Chính sách Tài chính tại nước Anh. Tuy nhiên, các ngân hàng vận động hành lang đã đáp lại bằng một giải pháp tốt hơn là sẽ giảm bớt các nỗ lực về việc thắt chặt các tiêu chuẩn vốn. Theo Viện Nghiên cứu tài chính Quốc tế (IIF), những điều gây bất lợi cho hoạt động cấp tín dụng là vượt quá mức quy định và không rõ ràng.

Trong khi đó, một số nhà kinh tế nhấn mạnh Fed và các Ngân hàng Trung ương khác cần trực tiếp tập trung nhiều hơn trong hoạt động cấp tín dụng của họ. Ông Alan Blinder, cựu phó chủ tịch của FED thích ý tưởng của Fed về việc mua nhiều hơn các loại trái phiếu thế chấp, hay thậm chí các khoản vay dành cho tổ chức, một đề nghị nổi bật khác là các khoản vay được đảm bảo cho các doanh nghiệp nhỏ của Mỹ, mà sau đó có thể được mua lại bởi Fed, thông qua một phiên bản khác của Twist.

Các đề xuất này có thể hỗ trợ lợi nhuận, ví dụ như mua các khoản chứng khoán hóa của các khoản vay vừa và nhỏ dường như là hợp lý. Tuy nhiên, không phải chỉ là một trường hợp mà ít nhất là cả một khu vực khủng hoảng của Châu Âu đang làm cho các Ngân hàng Mỹ thậm chí không muốn mạo hiểm hơn.

Gillian Tett - Biên tập viên kỳ cựu của tờ Financial Times

Minh Thảo lược dịch